10.000 milljarðar evra. Það er verðmæti sparnaðar heimila sem Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, segir liggja á bankareikningum innan sambandsins. Brussel vill nú koma stærri hluta þessara peninga í vinnu með því að beina sparnaðinum til evrópskra fyrirtækja og fjárfestinga.
Í ræðu sem Ursula von der Leyen flutti fyrir frönskum atvinnurekendum í París á fimmtudag nefndi hún mikinn sparnað Evrópubúa sem eina þeirra auðlinda sem hægt væri að nýta til að styrkja evrópskt efnahagslíf. Jafnframt benti hún á að stór hluti evrópsks fjármagns væri nú fjárfestur utan álfunnar.
– Evrópa á sparnað. Og því miður liggur þessi sparnaður ónotaður, sagði ESB-forsetinn.
Brussel vill koma peningunum í vinnu
Þessu vill framkvæmdastjórn ESB nú breyta með svokölluðu sparnaðar- og fjárfestingarsambandi. Hugmyndin er að auðvelda flæði fjármagns frá sparifjáreigendum og fjárfestum til evrópskra fyrirtækja sem þurfa fjármagn til að vaxa og fjárfesta.
Að sögn von der Leyen skortir Evrópu hvorki tækni né fjármagn. Vandamálið sé fremur að evrópsk fyrirtæki eigi erfitt með að fá nægilegt fjármagn þegar þau hyggjast stækka. Hún benti meðal annars á að fyrirtæki leituðu í sumum tilfellum eftir fjármagni utan Evrópu, flyttu hluta starfsemi sinnar úr álfunni eða væru keypt upp af erlendum aðilum.
Framkvæmdastjórn ESB hefur því lagt fram nokkrar tillögur sem meðal annars snúa að verðbréfum og fjárfestingum banka og tryggingafélaga. Framkvæmdastjórnin telur að aðgerðirnar gætu samanlagt losað um allt að 470 milljarða evra til viðbótarfjárfestinga.
Sparifjáreigendur bera sjálfir áhættuna
Tillögurnar fela ekki í sér að ESB taki yfir stjórn bankareikninga heimilanna eða að sparifjáreigendur verði neyddir til að fjárfesta peningum sínum. Markmiðið er hins vegar skýrt – að stærri hluta þess fjármagns sem nú er í eigu evrópskra heimila verði hægt að nýta til að fjármagna fyrirtæki og fjárfestingar innan ESB. Hvernig það á nákvæmlega að gerast í framkvæmd er hins vegar óljósara.
Það er einnig hér sem hægt er að draga í efa lýsingu von der Leyen á sparnaðinum sem „ónotuðum“. Peningar á bankareikningi eru ekki endilega óvirkir í efnahagslegum skilningi. Bankainnstæður gegna mikilvægu hlutverki fyrir heimilin með því að veita lausafé og öryggi, jafnframt því sem bankarnir nýta innlánin sem hluta af eigin fjármögnun.
Að fá fleiri Evrópubúa til að fjárfesta þýðir auk þess að meira fjármagn verður berskjaldað fyrir markaðsáhættu. Fyrir þann sem geymir sparnað sinn á bankareikningi er áhætta og ávöxtun önnur en hjá þeim sem fjárfestir í hlutabréfum, sjóðum eða öðrum fjárfestingarkostum.
Á sama tíma liggur skýrt efnahagslegt vandamál að baki frumkvæði ESB. Evrópa hefur um árabil átt erfiðara en Bandaríkin með að byggja upp stór og ört vaxandi fyrirtæki á nýjum tæknisviðum. ESB vill jafnframt auka fjárfestingar meðal annars í gervigreind, hálfleiðurum, orkuöflun og iðnaðarframleiðslu.
Von der Leyen telur því að Evrópusambandið verði að verða betra í að nýta það fjármagn sem þegar er til staðar í álfunni. Í ræðu hennar er hinn mikli einkasparnaður settur fram sem tækifæri til að draga úr því hversu háð Evrópa er fjármagni frá öðrum heimshlutum.
– Núna þarf Evrópa að láta þennan sparnað vinna fyrir fyrirtækin sín, sagði hún.
Þetta er jafnframt tilgangurinn með evrópska sparnaðar- og fjárfestingarsambandinu, að sögn forseta framkvæmdastjórnarinnar. Með því að bæta virkni fjármagnsmarkaða og auðvelda fjárfestingar yfir landamæri vonast ESB til þess að stærri hluti sparnaðar Evrópubúa verði áfram innan sambandsins.
Tillögurnar verða nú teknar til viðræðna milli aðildarríkjanna með það að markmiði að samkomulag náist fyrir lok ársins. Von der Leyen hefur jafnframt gefið til kynna að hægt verði að halda verkefninu áfram með þeim ríkjum sem eru tilbúin að taka þátt, jafnvel þótt ekki takist að fá öll 27 aðildarríkin með.
Það á því eftir að koma í ljós hvernig áform ESB um að nýta sparnað heimilanna fyrir evrópskt efnahagslíf verða útfærð í framkvæmd – og hversu stór hluti áhættunnar mun að lokum lenda á sparifjáreigendunum sjálfum.