Tillaga Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, um sérstaka aðild Kanada að sambandinu hefur vakið undrun og gagnrýni meðal evrópskra stjórnarerindreka. Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, hefur ekki tekið undir hugmyndina og leggur þess í stað áherslu á nánara samstarf án þess að fullveldi landsins verði skert.
Þetta kemur fram í frétt James Crisp í The Telegraph, sem birtist 17. september. Þar segja stjórnarerindrekar að óljóst sé hvað felist í hugtakinu „aukaaðild“ — á ensku associate membership — og að tillagan hafi ekki verið rædd við aðildarríki sambandsins áður en von der Leyen kynnti hana í stefnuræðu sinni í Strassborg.
Einn viðmælandi blaðsins lýsir hugtakinu sem innihaldslausu. Annar segir áhyggjur af því að forseti framkvæmdastjórnarinnar lofi meiru en hún geti staðið við. Að mati eins stjórnarerindreka gæti niðurstaðan í mesta lagi orðið víðtækari viðskiptasamningur.
Carney hafnar fullri aðild
Carney ávarpaði Evrópuþingið á fimmtudag en tók ekki afdráttarlaust undir tillögu von der Leyen. Hann talaði fremur um framtíðarsamstarf Kanada og Evrópusambandsins og sagði heiti þess skipta minna máli en innihaldið.
„Kanada er hvorki í aðstöðu til að verða fullgildur aðili að Evrópusambandinu né sækist eftir því. Þess vegna er um annars konar fyrirkomulag að ræða,“ sagði Carney samkvæmt blaðinu.
Hann lagði jafnframt áherslu á að samkomulag mætti ekki skerða fullveldi Kanada og yrði að hljóta samþykki kanadíska þingsins.
Meðal samstarfssviða sem Carney nefndi voru mikilvægar hráefnaauðlindir, orkuöryggi, varnarmál og breiðbandstengingar. Einnig ræddi hann aukin tækifæri ungs fólks til að starfa, stunda nám og búa beggja vegna Atlantshafsins.
Aðildarríkin vilja ráða ferðinni
Samkvæmt The Telegraph eru nokkrar ríkisstjórnir ESB-ríkja opnar fyrir nánara samstarfi við Kanada en vilja skýringar á fyrirhuguðu fyrirkomulagi áður en lengra er haldið.
Talsmaður þýsku ríkisstjórnarinnar sagði stjórnvöld í Berlín reiðubúin að ræða nýtt samstarf við Kanada, en endurskoða þyrfti hugtakið „aukaaðild“. Micheál Martin, forsætisráðherra Írlands, talaði um samstarfssamning af þeirri gerð sem ESB gerir þegar við ríki utan sambandsins.
Jean-Noël Barrot, utanríkisráðherra Frakklands, lýsti stuðningi við nánari tengsl við Kanada en sagði tillöguna þurfa umræðu og ítarlega skoðun. Pedro Sánchez, forsætisráðherra Spánar, tók henni hins vegar fagnandi og birti mynd af Evrópufánanum með kanadísku hlynblaði.
Blaðið segir ríkisstjórnir meðal annars óttast að ný aðildarstaða kalli á langvinnar viðræður um breytingar á sáttmálum ESB. Einnig gætu önnur ríki utan sambandsins, þar á meðal Bretland, krafist sambærilegra kjara.
Pólitísk skilaboð til Washington
Viðleitni Kanada til að efla tengslin við Evrópu tengist viðskiptadeilunni við Bandaríkin. Samkvæmt fréttinni hafa bandarísk stjórnvöld lagt 50 prósenta tolla á kanadískar vörur og Trump forseti hótað ESB frekari tollum vegna tillögunnar.
Carney svaraði þeim þrýstingi með því að segja að enginn myndi segja Kanadamönnum við hverja þeir mættu semja.
Einn stjórnarerindreki í Brussel túlkar útspil von der Leyen fyrst og fremst sem pólitísk skilaboð til Washington. Carney hafi komið til Evrópu til að styrkja samningsstöðu sína gagnvart Bandaríkjunum og forseti framkvæmdastjórnarinnar hafi aðstoðað hann við það. Þetta er þó mat viðmælandans, en ekki yfirlýst markmið tillögunnar.
Enn er óljóst hvaða form aukið samstarf gæti tekið. Blaðið bendir á að tíu aðildarríki ESB hafi enn ekki fullgilt fríverslunarsamning sambandsins við Kanada, CETA, þótt hann hafi komið til bráðabirgðaframkvæmda fyrir níu árum. Áhyggjur af samkeppni í landbúnaði séu meðal þess sem standi í vegi fyrir fullgildingu.
Heimild: The Telegraph, James Crisp, „Carney’s ‘meaningless’ EU offer unravels“, 17. september 2026.