Viðræður um næstu sjö ára fjárlagaáætlun Framkvæmdastjórnar ESB eru nú komnar á lokastig. Takist Ursula von der Leyen og bandamönnum hennar að hrinda áformum sínum í framkvæmd mun Þýskaland enn á ný bera verulegan fjárhagslegan kostnað. Þjóðverjar eru orðnir þessu vanir.
Alþjóðahagkerfið er að drukkna í skuldum
Víðast hvar í heiminum eru skuldir hins opinbera að nálgast hættumörk. Alþjóðahagkerfið er í raun að drukkna í skuldum og samanlagðar skuldir hins opinbera nema nú meira en 95 prósentum af vergri landsframleiðslu heimsins. Það er því aðeins tímaspursmál hvenær skuldabréfamarkaðirnir binda enda á skuldaveisluna og knýja vexti – og þar með vaxtakostnað ríkja – upp á það stig að stjórnvöld ráði ekki lengur við hann. Slík uppgjörsstund væri einfaldlega rökrétt afleiðing pólitísks ábyrgðarleysis, lítilsvirðingar gagnvart skattgreiðendum og stórmennskubrjálæðis stjórnmálamenningar sem heldur áfram að stækka hið opinbera ofan á sívaxandi skuldafjall.
Fjörutíu ára vaxtalækkunarskeiði á ríkisskuldabréfamarkaði, sem einkenndist af stöðugt lækkandi ávöxtunarkröfu, lauk fyrir um fjórum árum. Síðan þá hafa vextir farið hækkandi eftir því sem fjárfestar missa smám saman traust á stefnu vestrænna stjórnvalda og sífelldri útþenslu hins opinbera stjórnkerfis. Vendipunktur nálgast. Aðhald í ríkisfjármálum bankar nú upp á eftir eyðslutímabil stjórnmálamanna.
Fyrir stjórnmálamenn á borð við Ursulu von der Leyen myndi slíkt aðhald hins vegar jafngilda því að viðurkenna að áratuga útþensla hins opinbera, fjármögnuð með skuldasöfnun, hafi leitt inn í blindgötu. Fátt er jafn framandi nútíma stjórnmálaelítu og að viðurkenna mistök. Það á sérstaklega við í Brussel, þar sem embættismannakerfið og hugmyndafræðilegar undirstöður Evrópuverkefnisins eru enn sannfærð um að þau séu að byggja yfirþjóðlegt Evrópuríki sem standi „réttum megin í sögunni“.
Kemur ekki á óvart að hvergi er aðhald að finna í Brussel
Þess í stað standa yfir samningaviðræður um næstu sjö ára fjárlagaáætlun ESB. Framkvæmdastjórn ESB hefur lagt fram tillögu að fjárhagsramma upp á um tvær billjónir evra. Gert er ráð fyrir að útgjöld vegna hernaðaraðstoðar við Úkraínu, víðtækrar hervæðingar Evrópu og hins gríðarstóra styrkjakerfis sem heldur uppi Græna sáttmálanum verði fjármögnuð með hærri framlögum aðildarríkja og nýjum sameiginlegum skuldum. Með því styrkir Brussel bæði pólitískt vald sitt og áhrif á ríkisstjórnir aðildarríkjanna.
Þýskaland stendur nú undir um fjórðungi af fjárlögum ESB. Samkvæmt fyrirliggjandi tillögu myndu þýskir skattgreiðendur greiða samtals um 500 milljarða evra á öllu sjö ára tímabilinu. Þýskaland greiddi um 30 milljarða evra í fjárlög ESB bara á síðasta ári og fékk um 13 milljarða evra til baka, einkum í formi landbúnaðarstyrkja og sívaxandi styrkjakerfis sem styður græna iðnaðarstefnu Evrópu og afskiptasinnað efnahagslíkan ESB.
En jafnvel tveggja billjóna evra fjárlög – sem þegar teljast stórkostlegt stökk inn í heim fjármálalegrar óraunsæis í ljósi þess efnahagstjóns sem margra ára ofregluverk ESB hefur valdið – virðast ekki lengur nægja Brussel.
Nú eru uppi hugmyndir um að hækka fjárlagarammann um aðra 200 milljarða evra – það þýðir meira en hundrað prósent hækkun á árgjaldi Þýskalands til ESB
Það kemur vart á óvart að helsti talsmaður þeirrar stækkunar sé sjálf framkvæmdastjórn ESB – óseðjandi skrifræðisskrímsli sem vinnur markvisst að því að koma sér upp sjálfstæðum skatttekjum. Tolltekjur, tekjur af losunarheimildaviðskiptum, plastgjöld – ímyndunarafl Brussel virðist takmarkalaust. Á sama tíma aukast fjárhagslegar kröfur á aðildarríkin nær sjálfkrafa og síhækkandi framlög til fjárlaga eru orðin að pólitískri venju, þrátt fyrir vaxandi andstöðu íhaldssamra afla víða um Evrópu.
Takist von der Leyen og Framkvæmdastjórn hennar að koma þessum breytingum í gegn myndi árlegt framlag Þýskalands til fjármögnunar Evrópusambandsins hækka úr um 30 milljörðum evra í um 78,6 milljarða evra.
Fyrir skattgreiðendur eru afleiðingarnar verulegar. Smám saman hefur orðið til nýtt stjórnsýslustig, með eigin embættismannakerfi og í vaxandi mæli eigin skattheimtu, sem hefur komið sér fyrir ofan innlendar stofnanir aðildarríkjanna. Frá sameiginlegri lántöku í heimsfaraldrinum og útgáfu hinna umfangsmiklu NextGenerationEU-skuldabréfa hefur Brussel þróast í sjálfstæðan lántakanda á alþjóðlegum fjármálamörkuðum.
Þýska ríkisstjórnin segist enn andvíg því að veita Framkvæmdastjórn ESB víðtækari skattheimtuheimildir og mótmælir einnig verulegri stækkun fjárlaga ESB. Allt bendir þó til þess að Berlín muni á endanum færa fjármögnunarbyrðina yfir til Brussel og ryðja þannig brautina fyrir aukinni útgáfu sameiginlegra skuldabréfa eða sambærilegrar fjármögnunar til að standa undir sívaxandi miðstýrðu stjórnkerfi.
Afborganir greiddar með nýrri útgáfu skuldabréfa
Frá og með árinu 2028 hefjast afborganir af 750 milljarða evra skuldum NextGenerationEU-áætlunarinnar. Þær skuldbindingar verður að lokum að greiða til baka til fjárfesta. Þar sem fjármunirnir eru einfaldlega ekki til staðar er mjög líklegt að höfuðborgir Evrópu komist að sömu niðurstöðu: að endurfjármagna skuldirnar með sífelldri útgáfu nýrra skuldabréfa og grafa þannig endanlega undan upprunalegu banni Evrópusambandsins við sameiginlegri skuldsetningu ríkja.
Að mörgu leyti minnir þróun fjármögnunarkerfis Evrópu á fjárhagslega umbreytingu í átt að evrópsku sambandsríki. Sameiginleg ábyrgð á skuldum Brussel virðist að lokum nánast óhjákvæmileg. Pólitíska og stofnanalega leiðin til baka virðist að mestu horfin.
Fyrir þýska skattgreiðendur er þessi stefna lítið annað en enn ein kunnugleg, efnahagsleg sjónhverfing.
Brussel mun að öllum líkindum halda áfram að skapa nýja tekjustofna með tollum, tekjum af losunarheimildum, plastgjöldum og öðrum álögum sem stjórnmálamenn kunna að finna upp á.
Það sem upp á vantar verður óhjákvæmilega fjármagnað með útgáfu evruskuldabréfa á fjármálamörkuðum.
Sífellt meiri hraði í efnahagslegu falli Evrópusambandsins
Slík stefna felur í sér verulega verðbólguáhættu, þar sem aukin ríkisskuldsetning eykur peningamagn í umferð og setur þrýsting á verðlag. Á sama tíma þrengir sívaxandi lántaka hins opinbera að einkafjárfestingar á lánsfjármörkuðum hækka fjármagnskostnað framleiðslufyrirtækja og auka vægi hins opinbera í hagkerfinu.
Afleiðingarnar eru þegar orðnar sýnilegar. Hrun velmegunar í Evrópu gerist sífellt hraðar. Um er að ræða sorglegt ferli efnahagslegrar hnignunar sem virðist í vaxandi mæli stefna í stórfellda skuldakreppu aðildarríkjanna.
(Byggt á grein þýska hagfræðingsins og blaðamannsins Thomas Kolbe í The European Conservative)