ESB-dómstóllinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að bann Evrópusambandsins við dreifingu efnis frá rússnesku ríkissjónvarpsstöðinni Russia Today (RT) taki ekki aðeins til fjölmiðlafyrirtækja og atvinnurekenda. Einnig geta einkaaðilar, sem birta efni frá stöðinni á vefsíðum sem eru opnar almenningi, fallið undir viðurlögin og sætt refsiverðum afleiðingum. Efni rússneskra ríkisfjölmiðla er bannað innan ESB og núna kemur dómur sem staðfestir að enginn má dreifa efni frá þeim innan áhrifasvæðis ESB án viðurlaga. ESB þróast stöðugt meira í fasíska átt með bara eina löglega skoðun: Skoðun framkvæmdastjórnarinnar.
Dómurinn vekur upp spurningar um jafnvægið milli viðurlaga gegn áróðri á vegum ríkis og verndar tjáningarfrelsis og upplýsingafrelsis. Málið á rætur að rekja til dómsmáls í Þýskalandi þar sem þrír einstaklingar hafa verið ákærðir fyrir að hafa ítrekað birt myndskeið frá þýskumælandi rás RT á vefsíðu sem var aðgengileg almenningi.
Þýski dómstóllinn óskaði eftir forúrskurði frá ESB-dómstólnum til að fá skýrt hvort einstaklingar sem reka vefsíðu sem fjármögnuð er með frjálsum framlögum og er ekki rekin í hagnaðarskyni geti talist „rekstraraðilar“ samkvæmt viðurlagareglum Evrópusambandsins.
Hagnaðarsjónarmið skipta ekki máli
ESB-dómstóllinn kemst að þeirri niðurstöðu að það skipti engu máli hvort dreifing efnis fari fram í atvinnuskyni eða ekki. Að mati dómstólsins beri að túlka hugtakið „rekstraraðili“ rúmt, þannig að það taki til hvers þess sem með beinum eða óbeinum hætti gerir bannað blaðamannaefni aðgengilegt almenningi. Það á einnig við um vefsíður sem reknar eru án hagnaðarsjónarmiða og fjármagnaðar með frjálsum framlögum.
Dómstóllinn staðfestir jafnframt að matið ráðist ekki af því hversu umfangsmikil eða langvarandi birting efnisins hefur verið. Að mati dómaranna er svo víðtæk túlkun nauðsynleg til að ná markmiði ritskoðunarviðurlaga ESB gegn því sem sambandið telur vera rússneskan ríkisáróður í kjölfar innrásarinnar í Úkraínu.
Hluti af viðurlagapakka ESB
Vorið 2022 bannaði Evrópusambandið, með yfirþjóðlegri ákvörðun um ritskoðun, útsendingar og dreifingu efnis frá RT og mörgum öðrum rússneskum ríkisreknum fjölmiðlum. Bannið var hluti af þeim viðurlögum sem sett voru á eftir innrás Rússlands í Úkraínu.
Í þessum dómi leggur ESB-dómstóllinn áherslu á að ritskoðunin sé ætlað að koma í veg fyrir dreifingu áróðurs frá rússneskum ríkisfjölmiðlum. Með því telur dómstóllinn að stuðlað sé að vernd allsherjarreglu og öryggis innan Evrópusambandsins.
Dómurinn felur í sér að ábyrgðin á því að fara að viðurlögunum takmarkast framvegis ekki við hefðbundna fjölmiðla eða rekstraraðila netmiðla. Bannið nær nú einnig til einkaaðila sem kjósa að birta efni frá RT á vefsíðum.
Ákvörðunin felur í sér að ESB refsivæðir dreifingu efnis frá tilteknum fjölmiðlum, óháð innihaldi þess eða í hvaða samhengi það er birt. Bannið er réttlætt með því að um sé að ræða viðurlög sem beinast að ríkisreknu áróðursneti frá ríki sem heyir árásarstríð gegn evrópsku nágrannaríki.
Úkraínski miðillinn United24 Media hefur fjallað um dóminn og lýsir honum sem skýringu á því að samevrópsk ákvörðun ESB um bann við efni frá RT gildi almennt og ráðist hvorki af því hvort birtingin fari fram án fjárhagslegs ávinnings né hvort hún sé takmörkuð að umfangi.
Staðreyndir
Helstu niðurstöður ESB-dómstólsins í stuttu máli:
- Bann við dreifingu efnis frá RT nær einnig til vefsíðna sem reknar eru án hagnaðarsjónarmiða og fjármagnaðar með frjálsum framlögum.
- Einkaaðilar geta fallið undir reglurnar ef þeir gera efnið aðgengilegt almenningi.
- Hagnaðarsjónarmið skipta ekki máli.
- Umfang eða tímalengd birtingarinnar hefur heldur ekki áhrif á matið.
- Markmiðið er samkvæmt dómstólnum að stöðva rússneskan ríkisáróður og vernda allsherjarreglu og öryggi innan Evrópusambandsins.
Upplýsingar í greininni byggjast á umfjöllun úkraínska miðilsins United24 Media og fréttatilkynningu ESB-dómstólsins um mál C-67/25.