Nærri fimm metra há stytta af svartri konu í skærbláum kjól hefur verið komið fyrir á hinu klassíska Trafalgar Square í Lundúnum. Nýja listaverkið hefur kallað fram hörð viðbrögð – og að baki deilunum er stærri átök um sögu, sjálfsmynd og hver eigi að fá að móta almenningsrýmið.
Ný stytta á einum þekktasta stað Bretlands hefur á skömmum tíma orðið tilefni harðvítugrar menningarumræðu. Á sama tíma og borgaryfirvöld í Lundúnum fagna uppsetningunni kemur hörð gagnrýni frá Bretum sem telja að hið sögulega umhverfi sé notað til að koma á framfæri pólitískum skilaboðum og sjálfsmyndarpólitík.
Svört kona kemur í stað fyrra listaverks
Þann 10. september var Lady in Blue afhjúpuð á Fourth Plinth á Trafalgar Square. Verkið er eftir afrísk-amerísku listakonuna Tschabalala Self. Nærri fimm metra há bronsskúlptúrin sýnir svarta konu í bláum kjól og á háum hælum, þar sem hún er sýnd í miðju skrefi.
Stallurinn var upphaflega ætlaður fyrir styttu af Vilhjálmi IV konungi Bretlands (1830–1837), en varð auður vegna fjárskorts.
Í dag er stallurinn þess í stað notaður undir tímabundna samtímalist, en á hinum stöllunum standa styttur af Georg IV (konungi 1820–1830) og herforingjunum Charles Napier og Henry Havelock (sem báðir gegndu lykilhlutverki í því að gera Indland að breskri krúnunýlendu um miðja 19. öld).
Borgaryfirvöld: „Frábær viðbót“
Skrifstofa borgarstjóra Lundúna lofaði uppsetninguna eftir afhjúpunina. Verkið var valið innan Fourth Plinth-áætlunar borgarinnar, þar sem sérstök nefnd tekur endanlega ákvörðun að loknu ferli þar sem almenningi gefst einnig kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri.
„Fjórði stallurinn í Lundúnum er eitt mest spennandi verkefni heims á sviði opinberrar listar. Í dag bjóðum við ‘Lady in Blue’ eftir @Tschabalala Self velkomna – tákn sjálfstrausts og staðfestu og frábæra viðbót við Trafalgar Square,“ skrifar skrifstofan á X.
London's Fourth Plinth is one of the most exciting public art commissions in the world. Today we welcome ‘Lady in Blue’ by @Tschababala Self – a symbol of confidence and purpose and an excellent addition to Trafalgar Square pic.twitter.com/a9wJrkN2oc
— Mayor's Press Office (@LDN_pressoffice) September 10, 2026
Gagnrýnendur: „Auðmýkingarathöfn“
Á samfélagsmiðlum er tónninn mun harðari. Daniel Concannon ber nýju kvenmyndina saman við konunglegar styttur og minnismerki hermanna á torginu og heldur því fram að uppsetningin snúist ekki um þann fjölbreytileika sem stuðningsmenn hennar halda fram.
„Þetta er ekki ‘fjölbreytileiki’, ‘jafnrétti’ eða ‘inngilding’. Þetta er and-hvít auðmýkingarathöfn. Móðgun við vestræna siðmenningu,“ skrifar hann á X.
There are four plinths in London's historic Trafalgar Square.
— Daniel Concannon (@TooWhiteToTweet) September 10, 2026
Upon the first three stand George IV, General Charles Napier, and Major-General Henry Havelock.
The fourth was meant for William IV, but as of today, it's occupied by the below abomination.
This isn't 'diversity,'… pic.twitter.com/o3UhSWuk0s
Gagnrýnin nær einnig til menningarblaðamennsku
Andmælin koma ekki aðeins fram á samfélagsmiðlum. Listgagnrýnandi The Telegraph gaf Lady in Blue tvær stjörnur af fimm og lýsti verkinu sem enn einum listrænu mistökunum á Fourth Plinth. Gagnrýnandinn taldi pólitíska táknmynd skúlptúrsins fljótt verða augljósa en að verkið sjálft hefði litlu meira að bæta við eftir það.
Fyrir marga er styttan enn eitt dæmið um hvernig ætlast er til þess að hvítir Bretar sætti sig við minnisvarða um þvingað fjölmenningarsamfélag, á sama tíma og styttur af sögulegum stjórnmálamönnum, konungum og herforingjum eru skemmdar og rifnar niður með velþóknun valdastéttarinnar.