Argentínski forsetinn Javier Milei kallaði Evrópu „forsjárhyggjuríki,“ Nanny State, á nýlegu myndskeiði sem hann birti á Instagram. Að hans sögn er ástæðan sú að sósíalísk kerfi Evrópu taki „hlutfallslega meira frá þeim sem skapa mest verðmæti, brjóti þar með gegn meginreglunum um eignarrétt og jafnræði fyrir lögum og endurdreifi því síðan til annarra í samfélaginu í formi opinberrar þjónustu.“
Milei er fyrrverandi prófessor í hagfræði og sérfræðingur í austurrísku hagfræðinni. Sú hagfræðistefna leggur að miklu leyti til að seðlabankar verði lagðir niður og lítur svo á að tilbúnar vaxtabreytingar, útþensla peningamagns og lántökur ríkisins séu meginorsakir verðbólgu. Austurrískir hagfræðingar vilja sem minnst ríkisafskipti af hagkerfinu þar sem þeir telja að ríkisíhlutun, reglusetning, verðstýring og frysting húsaleigu raski eðlilegri virkni markaða. Jafnframt eru þeir harðir andstæðingar velferðarkerfa þar sem þeir telja að tekjuskattar, sem fjármagna slík kerfi, refsi þeim sem vinna hörðum höndum og skapa verðmæti en umbuni þeim sem framleiða lítið eða ekkert.
Milei bætti við:
„Þegar ekki er krafist framlags, þá endar það með því að fólkið sem hefur greitt skatta í svo mörg ár er svikið. Þetta er kerfi á barmi hruns. Afleiðingin er sú að Evrópa hefur setið eftir án hagvaxtar, án réttarríkis, og núna er einnig orðið ljóst að leiðtogar hennar hafa glatað öllum pólitískum trúverðugleika.“
Milei er einn af aðeins um tíu íhaldssömum þjóðarleiðtogum í heiminum og nánasti bandamaður Donalds Trump. Líkt og Trump styður hann eindregið forseta El Salvador, Nayib Bukele, sem náði að draga morðtíðni landsins niður í nærri núll með því að fangelsa glæpagengjameðlimi.
Milei er andvígur sósíalísku fjölþjóðasamstarfi og BRICS-ríkjahópnum en er jafnframt eindreginn talsmaður frjálsra viðskipta. Stjórn hans hefur dregið úr þátttöku Argentínu í G20, Bandalagi ríkja Suður-Ameríku og Karíbahafsins (CELAC) og Mercosur, sagt landið úr Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO), dregið það út úr COP29-ráðstefnunni og minnkað þátttöku þess í Mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna. Sú stefna að draga sig út úr fjölþjóðastofnunum er mjög í samræmi við nálgun Donalds Trump Bandaríkjaforseta.
Verðbólga úr 25% í 2% og fátækt úr 52,9% í 28,2%
Á valdatíma Mileis hefur argentínska hagkerfið tekið miklum framförum. Mánaðarleg verðbólga hefur lækkað úr 25 prósentum í desember 2023 niður í um 2 prósent og fátækt minnkað úr 52,9 prósentum þegar hún náði hámarki árið 2024 niður í 28,2 prósent um mitt ár 2025. Árið 2025 óx verg landsframleiðsla um 4,4 prósent og Argentína skilaði afgangi á ríkisfjármálum í fyrsta sinn í 14 ár.
Eitt af megineinkennum austurrískrar hagfræði er að mannlegar athafnir séu í forgrunni. Í ritum Ludwigs von Mises, eins þekktasta hagfræðings þessarar stefnu, er þetta nefnt praxeologia. Á einfaldara máli má skilja þetta sem sjálfsákvörðunarrétt einstaklingsins. Tekjuójöfnuður er til vegna þess að vinnuframlag eins einstaklings hefur meira verðmæti en vinnuframlag annars.
Svo lengi sem ríkið heldur sig frá ákvörðunum um ráðningar munu hæfustu einstaklingarnir, þeir sem skapa mest verðmæti með vinnu sinni, verða ráðnir og halda störfum sínum á grundvelli frammistöðu. Flestir atvinnurekendur meta frammistöðu út frá framleiðni starfsmanna, það er hversu mikil verðmæti starfsmaður skapar á hverri klukkustund miðað við laun hans.
Ekkert svigrúm fyrir DEI í frjálsu markaðskerfi
Í hreinu markaðshagkerfi sem byggir á verðleikum og hagnaðarsjónarmiðum er ekkert svigrúm fyrir DEI-stefnu, kvóta eða ríkisáætlanir sem neyða atvinnurekendur til að ráða næsthæfasta umsækjandann í stað þess hæfasta.
Javier Milei forseti eftirfarandi dæmi til að útskýra muninn á kapítalisma og sósíalisma á nýlegu myndbandi:
„Hugsið ykkur eftirfarandi: Þú ert 100 metra hlaupari. Hvert er vandamálið þitt? Maður að nafni Usain Bolt. Hann er einfaldlega ótrúlegur; algjörlega einstakur. Frammi fyrir slíkri stöðu reynirðu að hlaupa betur á hverjum degi til að sjá hvort þú getir sigrað hann. Sjálfselska lausnin er að vinna hann hvað sem það kostar.“
Samkvæmt austurrískri hagfræði haga allir menn sér á þann hátt sem þeir telja að bæti eigin hag. Því má gera ráð fyrir að sá sem hleypur 100 metra vilji vinna. Ýmsar leiðir til sigurs gætu komið upp í hugann:
„Þú gætir skotið hann í höfuðið og þá myndir þú vinna. Sú lausn er auðvitað ekki leyfð. Önnur leið væri að höggva af honum annan fótinn.“
Milei sagði síðan að sósíalistar myndu leggja til að „fylla bakpokann hans af grjóti“. En í kapítalisma gildir annað:
„Ef þú vilt vinna verðurðu einfaldlega að hlaupa hraðar en hann.“
Leiðin að jafnrétti er að gera alla jafn fátæka
Í öðru dæmi sem Milei notaði til að gagnrýna kommúnisma sagði hann brandara um mann að nafni Pedro sem átti litla kind og var mjög ánægður með hana. Vinur hans, Juan, sá hversu ánægður Pedro var og í stað þess að gleðjast fyrir hans hönd fylltist hann öfund.
„Dag einn, þegar Juan var á göngu, fann hann lampa og út úr honum kom andi.“
Andinn sagði Juan að hann mætti óska sér hvers sem hann vildi. Milei benti á:
„Augljóslega hefði Juan getað óskað sér hundrað kinda.“
En það gerði hann ekki. Þess í stað óskaði hann þess að kind Pedros myndi drepast.
„Þetta er sósíalismi. Þeim er sama um að bæta eigin hag, svo lengi sem hinn aðilinn hefur það verra,“ sagði Milei.
Hann bætti við að reynslan af öllum kommúnistaríkjum sögunnar sýndi að eina leiðin fyrir kommúnismann til að gera alla jafna væri að gera alla fátæka, að undanskildum fámennum hópi spilltra embættismanna í valdastöðum. Þeir væru reiðubúnir að gera alla fátæka til að útrýma ójöfnuði.
„Og þegar samfélag byggir á slíkum einkennum og slíkum gildum er óhjákvæmilegt að það eyði sjálfu sér,“ sagði Milei að lokum og bætti við að þegar litið væri til þess sem hann kallaði sjálfseyðandi efnahags- og innflytjendastefnu Evrópu ætti það ekki að koma neinum á óvart.
„Eins og máltækið segir getum við hunsað veruleikann, en við getum aldrei komist hjá afleiðingunum af því að hunsa veruleikann.“